Psychotesty dla kierowców – jak wyglądają i kogo dotyczą?

Obowiązek wykonania badań psychologicznych dotyczy kilku grup osób wskazanych w przepisach. Należą do nich m.in.:

• kierowcy wykonujący przewóz drogowy,
• kierowcy pojazdów uprzywilejowanych (tj. karetki, radiowozy, pojazdy gospodarki komunalnej itp.),
• kandydaci na instruktorów i instruktorzy oraz kandydaci na egzaminatorów i egzaminatorzy,
• osoby ubiegające się o prawo jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D lub D+E albo o uprawnienie do kierowania tramwajem,
• kierowcy skierowani na badanie m.in. po przekroczeniu 24 punktów karnych, prowadzeniu pojazdu po alkoholu lub środku działającym podobnie do alkoholu albo po spowodowaniu określonego w przepisach wypadku drogowego.

Badanie psychologiczne może również stanowić element badań profilaktycznych pracownika, jeżeli lekarz medycyny pracy uzna je za potrzebne ze względu na warunki pracy. Samo korzystanie z samochodu służbowego nie oznacza automatycznie obowiązku wykonania psychotestów w zakresie psychologii transportu.

W przypadku kierowców wykonujących przewóz drogowy badania psychologiczne przeprowadza się do ukończenia 60 lat co 5 lat, a po ukończeniu 60. roku życia – co 30 miesięcy. Inne grupy mogą podlegać odmiennym zasadom i terminom wynikającym z właściwych przepisów.

Kto wystawia skierowanie na badania psychologiczne kierowców?

Rodzaj dokumentu zależy od przyczyny badania. Kierowcę wykonującego przewóz drogowy kieruje przedsiębiorca lub inny podmiot, na którego rzecz świadczona jest praca. Firma pokrywa również koszt procedury i przechowuje kopię wydanego orzeczenia przez cały okres zatrudnienia. Osoba ubiegająca się o uprawnienia instruktora otrzymuje skierowanie od ośrodka prowadzącego szkolenie, natomiast kierowca objęty postępowaniem administracyjnym powinien zastosować się do pisma wydanego przez właściwy organ.

Dokument należy zabrać do pracowni, ponieważ określa podstawę prawną i cel wizyty. Termin zgłoszenia się na badanie zależy od podstawy skierowania. Osoba, która otrzymała od starosty informację o obowiązku poddania się badaniu psychologicznemu, powinna zgłosić się na nie w terminie miesiąca od dnia doręczenia tej informacji.

Czy osoba prywatna może być skierowana na badania?

Psychotesty dla kierowców kat. B są wymagane m.in. po przekroczeniu 24 punktów karnych. Badaniu psychologicznemu podlega również kierowca, który prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu.

Obowiązek może dotyczyć również kierowcy, który spowodował wypadek drogowy, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć albo doznała obrażeń określonych w Art. 156 § 1 lub Art. 157 § 1 Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Nie chodzi więc o każdą kolizję, uszkodzenie samochodu ani zdarzenie zakończone niegroźnymi obrażeniami. Podstawę skierowania stanowią następstwa wypadku ustalone przez właściwe organy, a starosta przekazuje kierowcy informację o obowiązku wykonania badania psychologicznego.

Sprawdź także: Badanie lekarskie na prawo jazdy. Jak wygląda, ile kosztuje i gdzie je zrobić?

Przed wizytą należy przygotować dowód osobisty albo inny ważny dokument ze zdjęciem, ponieważ psycholog rozpoczyna badanie od sprawdzenia tożsamości. Jeżeli badanie odbywa się na podstawie skierowania, należy zabrać ten dokument. W przypadku obowiązku wynikającego z informacji przekazanej przez starostę warto mieć przy sobie również to pismo, aby pracownia mogła prawidłowo ustalić cel badania.

Podczas zapisywania się do pracowni warto podać przyczynę wizyty, wykonywany zawód i rodzaj posiadanych uprawnień. Pozwoli to sprawdzić, czy placówka może przeprowadzić właściwy zakres badań psychologicznych kierowców i wystawić wymagany dokument. Osoby korzystające z okularów lub soczewek kontaktowych powinny mieć je przy sobie, aby wykonywać zadania w takich samych warunkach, w jakich na co dzień prowadzą pojazd.

Przed badaniem nie ma sensu uczyć się gotowych odpowiedzi ani zapamiętywać przykładowych arkuszy znalezionych w internecie. Poszczególne zadania sprawdzają m.in. zdolność koncentracji, szybkość reakcji, koordynację wzrokowo-ruchową i sposób działania pod presją czasu. Najwięcej daje więc sen, lekki posiłek i przyjście na wizytę bez pośpiechu.

Podczas badania trzeba dokładnie wysłuchać instrukcji przed rozpoczęciem każdej próby. Jeżeli polecenie jest niejasne, należy od razu poprosić psychologa o ponowne wyjaśnienie zasad. Przypadkowe naciskanie przycisków, rozpoczynanie zadania przed sygnałem albo próba wykonywania go szybciej, niż pozwala na to dokładność, mogą pogorszyć rezultat.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków przyjmowanych na stałe ani zmieniać ich dawki przed wizytą. Psychologa trzeba poinformować o farmakoterapii, chorobach, niedyspozycji oraz problemach ze wzrokiem, słuchem lub snem, jeżeli mogą wpływać na przebieg badania. Zasady przeprowadzania tej oceny określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy.

Zakres badania psychologicznego w zakresie psychologii transportu obejmuje:

• badanie osobowości kierowcy – celem testu jest określenie sposobu zachowania kierowcy w określonych sytuacjach. Kierowca w tym celu uzupełnia kwestionariusze i przeprowadza rozmowę z psychologiem;
• analiza zdolności intelektualnych kierowcy – kierowca otrzymuje do rozwiązania test uwagi i sprawności intelektualnej;
• badanie z wykorzystaniem aparatu psychotechnicznego – weryfikacja czasu reakcji badanego i jego koordynacji wzrokowo-ruchowej. Podczas testu sprawdzany jest też sposób postrzegania przez niego prędkości, odległości i widzenia w ciemności. 

W zależności od celu badania psycholog może wykorzystywać testy i urządzenia służące m.in. do oceny szybkości i adekwatności reakcji oraz koordynacji wzrokowo-ruchowej. Przepisy nie wskazują jednego obowiązkowego zestawu urządzeń dla każdej badanej osoby.

Wywiad poprzedza albo uzupełnia pozostałe części badania. Psycholog pyta o doświadczenie za kierownicą, charakter wykonywanej pracy, dotychczasowe zdarzenia drogowe oraz przyczynę skierowania. Może również poprosić o informacje dotyczące snu, samopoczucia, chorób i przyjmowanych leków, jeżeli mogą wpływać na koncentrację, czas reakcji lub sposób podejmowania decyzji.

Rozmowa nie polega na ocenianiu pojedynczej odpowiedzi jako prawidłowej albo błędnej. Jej celem jest zestawienie deklaracji kierowcy z wynikami kwestionariuszy i prób aparaturowych. Przy badaniu osobowości kierowcy specjalista zwraca uwagę przede wszystkim na odporność na napięcie, kontrolę emocji, skłonność do ryzykownych zachowań oraz sposób reagowania w trudnych sytuacjach na drodze.

Pytania należy traktować jako część procedury, a nie próbę znalezienia powodów do wydania negatywnego orzeczenia. Zatajanie choroby, farmakoterapii albo okoliczności skierowania może utrudnić rzetelną ocenę wyników. Gdy kierowca nie pamięta dokładnej daty zdarzenia lub nazwy leku, powinien powiedzieć o tym wprost zamiast podawać przypadkową informację.

Na czym polegają badania psychologiczne?

Psychotesty dla kierowców polegają zatem na analizie: 

• sprawności psychofizycznej,
• zdolności poznawczych,
• osobowości i dojrzałości jednostki. 

Przepisy nie określają jednego czasu trwania psychotestów. Długość wizyty zależy od celu badania, zastosowanych narzędzi diagnostycznych oraz tempa wykonywania zadań przez badaną osobę.

Jak rozwiązywać testy psychologiczne dla kierowców? Nie warto traktować badania jak egzaminu, do którego można nauczyć się gotowych odpowiedzi. Przyjdź na badanie wypoczęty, nie spożywaj wcześniej alkoholu i wykonuj zadania zgodnie z instrukcjami psychologa.

Podczas badań kierowca jest pod stałą opieką psychologa i personelu. W razie pytań możesz zwrócić się do nich po pomoc. Specjaliści lub ich pomoc wytłumaczą, co, jak i kiedy należy zrobić. Udając się więc na badanie, nie musisz się niczego obawiać.

Jak wyglądają psychotesty dla kierowców w praktyce? Przykładowe zadania to m.in.:

• naciskanie pedałów lub przycisków zgodnie z sygnałami (kolory lub dźwięki);
• odpowiedzi na proste pytania (np. czy lubisz ryzyko i czy masz wybuchowy charakter);
• znajdowanie liczb;
• uzupełnianie wyciętych fragmentów z figur.

Zadania mogą się różnić w zależności od celu badania. Po ich zakończeniu psycholog analizuje wyniki, przekazuje informację o rezultacie badania i wydaje odpowiednie orzeczenie psychologiczne.

Przeczytaj również: Wada wzroku a prawo jazdy – ograniczenia i przepisy

Po zakończeniu wszystkich etapów psycholog analizuje wyniki kwestionariuszy, zadań sprawdzających procesy poznawcze oraz prób aparaturowych. Na tej podstawie wydaje orzeczenie psychologiczne, w którym stwierdza istnienie albo brak przeciwwskazań do bezpiecznego prowadzenia pojazdów lub wykonywania czynności służbowych na stanowisku kierowcy. Dokument odnosi się do celu wskazanego w skierowaniu, dlatego orzeczenie wystawione dla jednego rodzaju uprawnień nie zawsze może zostać wykorzystane w innej procedurze.

Osoba badana otrzymuje dokument po zakończeniu oceny. W zależności od przyczyny wizyty przedstawia go pracodawcy, lekarzowi medycyny pracy albo organowi prowadzącemu sprawę dotyczącą uprawnień. Warto od razu sprawdzić poprawność imienia, nazwiska, numeru PESEL oraz wskazanego celu badania, ponieważ błąd może wymagać ponownego kontaktu z pracownią.

Jeżeli kierowca lub podmiot, który wystawił skierowanie, nie zgadza się z treścią orzeczenia, może złożyć pisemny wniosek o ponowne badanie. Ma na to 14 dni od otrzymania dokumentu, a pismo przekazuje za pośrednictwem psychologa, który przeprowadził pierwszą ocenę. Ponowne badania psychologiczne wykonuje wojewódzki ośrodek medycyny pracy właściwy dla miejsca zamieszkania badanego, a wydane tam orzeczenie jest ostateczne.

Badania psychologiczne kierowców zawodowych przeprowadza pracownia wpisana do rejestru przedsiębiorców prowadzących pracownie psychologiczne. Na miejscu musi działać psycholog posiadający uprawnienia w zakresie psychologii transportu. Przed zapisaniem się warto sprawdzić te dwie informacje w wykazach prowadzonych przez urząd marszałkowski właściwy dla danego województwa.

Podczas rejestracji należy podać powód wizyty, np. wykonywanie przewozu drogowego, ubieganie się o uprawnienia instruktora albo skierowanie po naruszeniu przepisów ruchu drogowego. Trzeba również zapytać, czy wskazana cena obejmuje wywiad, ocenę procesów poznawczych, osobowości i sprawności psychomotorycznej, testy aparaturowe oraz wydanie dokumentu.

Pełne badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu kosztuje 150 zł. Jest to urzędowa opłata obejmująca przeprowadzenie wymaganych testów oraz wydanie orzeczenia. Placówka nie powinna doliczać osobnej należności za dokument stanowiący wynik tej samej procedury.

Jeżeli psychotesty stanowią część wstępnych, okresowych albo kontrolnych badań pracownika, opłatę ponosi pracodawca. Dotyczy to również dodatkowych konsultacji zleconych przez lekarza medycyny pracy w związku z warunkami na danym stanowisku. Zasada ta wynika z Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którą pracodawca pokrywa koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej nad zatrudnionymi.

Sam kierowca płaci całą kwotę z własnej kieszeni wtedy, gdy został skierowany po przekroczeniu dopuszczalnej liczby punktów karnych, prowadzeniu pod wpływem alkoholu albo spowodowaniu wypadku określonego w przepisach.

Przed rejestracją terminu należy podać dokładną przyczynę wizyty. Pojedyncze badanie widzenia po zmroku, czasu reakcji lub koordynacji może mieć inną cenę, lecz nie zastępuje pełnych badań psychologicznych kierowców wymaganych do wydania orzeczenia.

Zobacz także: Choroby uniemożliwiające otrzymanie prawa jazdy. Które do nich należą?

Jeżeli należysz do grupy objętej obowiązkiem badań psychologicznych, pamiętaj o terminach wynikających z właściwych przepisów lub otrzymanego skierowania albo informacji. Badanie służy ustaleniu istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem albo wykonywania określonych czynności.

Jeśli jesteś posiadaczem pojazdu, pamiętaj o tym, by mieć ważną polisę OC. To obowiązek wynikający z przepisów, a za brak ważnego OC UFG może nałożyć opłatę. Ubezpieczenie pozwala pokryć finansowe skutki szkód osobowych i rzeczowych wyrządzonych osobom trzecim w związku z ruchem pojazdu. W LINK4 możesz sprawdzić wysokość składki w kalkulatorze online, zadzwonić pod numer 22 444 44 23 lub spotkać się z agentem współpracującym z LINK4.

Szczegółowe informacje o produktach, limitach i wyłączeniach, a także OWU dostępne są na stronie www.link4.pl.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20110300151,
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970980602,
3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20140000937,
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553,
5. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19740240141.
6. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20011251371.
7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 czerwca 2026 r. w sprawie kursu reedukacyjnego w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii oraz szczegółowych warunków i trybu kierowania na badania lekarskie lub badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu: https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/747/ogl.